Bài 2 - Incoterms 2020: chia việc, chia tiền, chia rủi ro
11 điều kiện học theo 4 nhóm, cái bẫy lớn nhất của nhóm C, và cách ghi Incoterm đúng trên báo giá.
Incoterms là bộ quy tắc của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), bản hiện hành là Incoterms 2020. Nó trả lời ba câu hỏi cho mọi giao dịch: ai làm việc gì (thuê tàu, làm thủ tục, mua bảo hiểm) - ai trả chi phí nào - và rủi ro chuyển từ người bán sang người mua ở đâu.
Incoterms KHÔNG quy định gì
Điều người mới hay nhầm nhất: Incoterms không quy định giá cả, thời điểm chuyển quyền sở hữu, phương thức thanh toán, hay cách xử lý vi phạm. Vì vậy hợp đồng không thể chỉ ghi “FOB” là xong - các điều khoản đó phải viết riêng (bài 5).
Học 11 điều kiện theo 4 nhóm
| Nhóm | Điều kiện | Logic nhớ |
|---|---|---|
| E | EXW | Người bán “đứng tại xưởng” - nghĩa vụ tối thiểu |
| F | FCA, FAS, FOB | Người bán giao hàng tại nước mình; người mua trả cước chính |
| C | CFR, CIF, CPT, CIP | Người bán trả cước đến đích, nhưng rủi ro đã chuyển từ điểm đi |
| D | DAP, DPU, DDP | Người bán đưa hàng đến tận nơi - nghĩa vụ tối đa |
FAS, FOB, CFR, CIF chỉ dùng cho đường biển; các điều kiện còn lại dùng mọi phương thức.
Cái bẫy lớn nhất: nhóm C
Với CIF, người bán trả tiền cước và bảo hiểm đến cảng đích - nhưng rủi ro chuyển sang người mua ngay khi hàng lên tàu ở cảng đi. Hàng hỏng giữa biển là chuyện giữa người mua và công ty bảo hiểm, không quay lại đòi người bán được.
Nhầm “ai trả cước” với “ai chịu rủi ro” là nguồn tranh chấp số một của người mới - và của cả không ít người cũ.
Bốn điều kiện chiếm ~90% giao dịch thực tế
- FOB (Free On Board): người bán hết trách nhiệm khi hàng lên tàu ở cảng đi; khách book tàu, trả cước. Kiểu “bán FOB, mua CIF” là thói quen phổ biến của doanh nghiệp Việt - an toàn nhưng nhường quyền kiểm soát logistics cho đối tác.
- CIF (Cost, Insurance & Freight): người bán trả cước + mua bảo hiểm mức tối thiểu (ICC C) đến cảng đích. Nhớ cái bẫy rủi ro ở trên.
- EXW (Ex Works): tưởng “khỏe nhất cho người bán”, nhưng người mua phải tự làm thủ tục xuất khẩu ở nước người bán - việc họ thường không làm được. Thực dụng: chuyển sang FCA.
- DDP (Delivered Duty Paid): người bán lo đến tận kho khách, gồm cả thuế nhập khẩu nước họ. Chỉ ký khi thực sự hiểu thuế và thủ tục nước nhập.
Ghi chú kỹ thuật đáng biết: hàng container giao tại bãi (CY) nên chuẩn chỉnh là FCA, nhưng thị trường vẫn quen dùng FOB - hiểu rằng có “khoảng trống rủi ro” từ bãi đến lan can tàu là được. Và khác biệt CIF vs CIP: CIP theo Incoterms 2020 buộc mua bảo hiểm mức cao nhất (ICC A), CIF chỉ cần mức tối thiểu.
Cách ghi Incoterm đúng
Sai: Price: CIF
Đúng: USD 58,000/container CIF Rotterdam Port, the Netherlands, Incoterms 2020Ba thành phần bắt buộc: điều kiện + địa điểm cụ thể + phiên bản. Nếu tuyến hàng hay tranh cãi phí xếp dỡ tại cảng (THC), ghi rõ luôn ai trả THC hai đầu vào hợp đồng.
Ứng dụng: cộng giá theo Incoterm
Báo giá là cộng dồn chi phí theo điều kiện đã chọn: giá vốn → + bao bì, kéo cont, phí cảng đầu xuất = giá FOB → + cước biển + bảo hiểm = giá CIF. Bốn lỗi báo giá kinh điển: quên bảo hiểm khi chào CIF; quên phí nội địa đầu xuất khi chào FOB; không đệm biến động cước/tỷ giá; chào DDP khi chưa tra thuế nước nhập.
Tự kiểm tra
- Ferra Home đề nghị “CIF Rotterdam”. Hàng hỏng do bão giữa biển - ai làm việc với bảo hiểm, và vì sao?
- Vì sao EXW thường nên đổi thành FCA?
- Viết một dòng giá đúng cú pháp cho lô hàng của bạn theo điều kiện FOB cảng Cát Lái.
Bài tiếp theo: tiền - các phương thức thanh toán quốc tế và trục trượt rủi ro của chúng.