Một quy luật trong bài Các quy luật bất biến nói: một thương vụ chỉ kết thúc khi tiền về tài khoản. Phương thức thanh toán chính là thứ quyết định tiền về khi nào và an toàn đến đâu. Chọn giá tốt mà chọn phương thức thanh toán sai là tự đặt mình vào thế rủi ro.
Bốn phương thức phổ biến - T/T, L/C, D/P, D/A - về bản chất là bốn cách phân chia rủi ro giữa người bán và người mua. Không có phương thức “tốt nhất”, chỉ có phương thức phù hợp với mức tin cậy của đối tác và sức chịu của dòng tiền.
Trục rủi ro: ai tin ai trước
Mọi phương thức thanh toán đều trả lời một câu: ai phải “ra tay” trước khi chắc chắn bên kia giữ lời?
- Người bán sợ nhất: giao hàng xong không được trả tiền.
- Người mua sợ nhất: trả tiền xong không nhận được hàng đúng.
Bốn phương thức dưới đây xếp từ an toàn cho người bán đến an toàn cho người mua - và mức an toàn luôn đi kèm chi phí, thủ tục, hoặc sự nhượng bộ.
T/T - chuyển tiền bằng điện
T/T (Telegraphic Transfer) là chuyển khoản ngân hàng. Đơn giản, rẻ, nhanh - nhưng rủi ro dồn về bên “ra tay trước”:
- T/T trả trước: người mua chuyển tiền trước khi nhận hàng → an toàn cho người bán, rủi ro cho người mua.
- T/T trả sau: người bán giao hàng rồi mới được trả → an toàn cho người mua, rủi ro cho người bán.
T/T phù hợp khi hai bên đã tin nhau, hoặc chia nhỏ (đặt cọc một phần, phần còn lại khi có chứng từ). Với đối tác mới, T/T trả sau toàn phần là canh bạc.
L/C - thư tín dụng
L/C (Letter of Credit) đưa ngân hàng vào giữa làm bên bảo đảm: ngân hàng cam kết trả tiền cho người bán khi bộ chứng từ xuất trình khớp đúng điều kiện L/C. Đây là phương thức cân bằng rủi ro tốt nhất cho giao dịch giá trị lớn với đối tác chưa thân.
Nhưng L/C có cái giá của nó: phí ngân hàng cao hơn, thủ tục chặt, và - điểm quan trọng - nó chạy hoàn toàn trên chứng từ. Chỉ cần bộ chứng từ sai lệch một chi tiết so với L/C (sai ngày, sai mô tả, thiếu chứng từ), ngân hàng có quyền từ chối thanh toán. Vì thế L/C gắn chặt với năng lực làm chứng từ - xem 8 lỗi chứng từ khiến hàng kẹt cảng.
D/P - nhờ thu trả tiền đổi chứng từ
D/P (Documents against Payment): ngân hàng chỉ giao bộ chứng từ (thứ người mua cần để nhận hàng) sau khi người mua trả tiền. Rẻ hơn L/C, an toàn hơn T/T trả sau cho người bán, vì người mua không lấy được hàng nếu chưa trả.
Điểm yếu: ngân hàng không cam kết trả thay như L/C. Nếu người mua đổi ý không nhận, hàng đã nằm ở cảng đến và người bán phải xoay xở đưa về hoặc bán tháo.
D/A - nhờ thu trả chậm
D/A (Documents against Acceptance): người mua nhận chứng từ (và nhận hàng) chỉ bằng cách ký chấp nhận trả tiền vào một ngày sau. Đây là mức nhượng bộ lớn nhất từ người bán - gần như bán chịu, chỉ nên dùng với đối tác rất tin cậy hoặc có bảo hiểm tín dụng.
D/A đẩy dài vòng quay tiền mặt của người bán: hàng đã đi, tiền chưa về, vốn bị ngậm cho đến ngày đáo hạn.
Chọn thế nào
Ba câu hỏi để chọn:
- Tôi tin đối tác đến đâu? Mới → nghiêng L/C hoặc T/T trả trước một phần. Thân và có lịch sử tốt → có thể T/T hoặc D/P.
- Dòng tiền của tôi chịu được bao lâu? Nếu cho trả chậm (D/A) làm âm dòng tiền, thì “được đơn” cũng không đáng.
- Giá trị và rủi ro lô hàng? Giá trị càng lớn, càng đáng dùng phương thức có ngân hàng bảo đảm dù tốn phí.
Phương thức thanh toán không phải thủ tục hành chính - nó là một quyết định quản trị rủi ro ngang tầm với chốt giá.
Đi tiếp:
- Vì sao chứng từ quyết định việc L/C có được trả hay không: Bộ chứng từ xuất khẩu - 8 lỗi thường gặp.
- Thanh toán ảnh hưởng dòng tiền ra sao: Vòng quay tiền mặt trong XNK.
- Tra chi tiết nghiệp vụ thanh toán tại Wiki XNK.